Powrót słynnego tonda z Trójcą Świętą na cieszyńską ulicę

  • 13 lutego 2018, Robert Karp

Po kunsztownych zabiegach konserwatorskich i rekonstrukcyjnych na fasadę jednej z cieszyńskich kamienic wróciło tondo – obraz w kształcie koła – przedstawiające Trójcę Świętą. Zabytkowe dzieło sprzed 300 lat upamiętnia m.in. zamożny ród mieszczan, żyjący w Cieszynie w XVII i XVIII wieku.

Jak poinformowała Barbara Stelmach-Kubaszczyk z Urzędu Miejskiego w Cieszynie, tondo z cieszyńskiej kamienicy na rogu ulic Głębokiej 7 i Sejmowej 1 wróciło na fasadę budynku i znowu jest prawdziwą jego ozdobą. „Choć po domu, dla którego tondo było wykonane, nie ma już śladu, kontekst jego powstania wart jest wzmianki” – zauważyła.

Owalne tondo, wykonane z blachy miedzianej, zawiera obraz olejny, który przedstawia Trójcę Świętą. Dzieło ujęte jest w wypukłą, złoconą ramę. Siedzący na chmurze Jezus Chrystus, otulony granatowym płaszczem, z opartym na ramieniu krzyżem, prawą ręką sięga w kierunku dłoni Boga Ojca, który jedną ręką wspiera się o kulę ziemską. Jego stojącą postać częściowo zakrywają chmury. Nad nimi Duch Święty pod postacią gołębicy, zaś w prawej dolnej części znajduje się postać putta.

Na odwrocie tonda umieszczono dwa napisy. Zdaniem tłumacza, dr. Przemysława Dyrlagi, pierwszy z nich przypomina o Janie Jagoszu, urodzonym cieszynianinie i kotlarzu-mosiężniku cieszyńskim z XVIII wieku. Drugi napis, zachowany fragmentarycznie, wzmiankuje Franciszka Wincentego Jagosza, który pełnił funkcję sekretarza w cieszyńskim magistracie lub w którymś ze znajdujących się w Cieszynie urzędów cesarskich, a także, że w 1772 roku doszło do ważnego wydarzenia w rodzinie Jagoszów.

Według wykonawcy konserwacji tonda Małgorzaty Mietlickiej, związane z obrazem daty 1723 i 1772 mogą dotyczyć budowy domu po pożarze Cieszyna w 1720 roku i/lub jego odbudowy albo przebudowy w 1772.

Jagoszowie byli zamożnym rodem mieszczańskim w Cieszynie w XVII i XVIII wieku. Byli wśród nich złotnicy, kotlarze, rajcy, sekretarz magistratu, a nawet burmistrz. Zapiski na ich temat występują w wielu dokumentach i opracowaniach historycznych na temat miasta. Istnieje też wpis potwierdzający fakt, że tondo jest eksponowane pod adresem pierwotnej ekspozycji. Jednak, przynajmniej od 1893 roku dom należał do rodziny Altmanów – właścicieli fabryki rumu i likierów. W 1912 roku  wybudowali oni w tym miejscu obecnie istniejącą kamienicę.

W latach 80. ub. wieku tondo było poddane konserwacji w Krakowie. Podczas obecnych prac wszystkie substancje użyte w trakcie poprzedniej konserwacji zostały usunięte. Warstwa malarska, jak i złocenia zostały wyretuszowane i uzupełnione. Powierzchnie zostały zabezpieczone żywicami, ocenianymi jako najtrwalsze.

fot. UM w Cieszynie