Projekt „Beskidzkie Muzeum Sakralnej Architektury Drewnianej Diecezji Bielsko-Żywieckiej – udostępnienie dziedzictwa kulturowego Podbeskidzia poprzez nadanie nowych funkcji kulturalnych drewnianym obiektom zabytkowym” realizowanego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 VIII Oś Priorytetowa: Ochrona dziedzictwa kulturowego i rozwój zasobów kultury (umowa o dofinansowanie nr POIS.08.02.00-00-0006/18-00)

Celem głównym Projektu jest zwiększenie wzrostu dostępu do kultury poprzez stworzenie nowatorskiego, wyjątkowego unikalnego muzeum skarbów rozproszonej sakralnej architektury drewnianej na terenie Diecezji Bielsko-Żywieckiej. Muzeum drewnianej architektury rozproszonej będzie miejscem organizacji szeroko pojętych działań kulturalno-edukacyjnych oraz naukowych, takich jak wystawy dzieł sztuki, wykłady, konferencje naukowo-badawcze, wernisaże artystyczne, koncerty muzyczne, warsztaty, itp., przyciągających naukowców, studentów, twórców ludowych, artystów, ludzi kultury, muzyków, a przede wszystkim turystów, pielgrzymów i mieszkańców, przez co zwiększy się szansa wzrostu dostępu do kultury.

Projekt pozwoli na wypełnienie dotychczasowo istniejącej struktury Muzeum Diecezjalnego pozbawionego formalnie placówki wystawienniczo-edukacyjnej, nową formułą treściową opartą o 21 istniejących obiektów architektury sakralnej, zachowanych na terenie Diecezji Bielsko-Żywieckiej i ujętych w krajowym rejestrze zabytków. W tym celu planuje się wykorzystać nieużywane dziś drewniane kościoły, spełniające kiedyś funkcję świątyń parafialnych oraz jeden drewniany budynek dawnej szkoły parafialnej z XVIII w. w połączeniu z zabytkowymi, drewnianymi kościołami pełniącymi nadal rolę sakralną z terenu Diecezji Bielsko-Żywieckiej.

Cel główny projektu realizowany będzie za pośrednictwem celów szczegółowych:

  • przeprowadzenie całościowych prac budowlanych i konserwatorsko-restauratorskich, prowadzących do zahamowania procesów degradacji zabytków w pięciu obiektach, które z powodu wieloletniego nieużywania uległy daleko idącej degradacji i zniszczeniu: kościele pw. Św. Wawrzyńca w Grojcu, kościele pw. ŚŚ. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Nidku, kościele pw. Św. Andrzeja Apostoła w Osieku, kościele pw. Św. Mikołaja w Polance Wielkiej, dawnej szkole parafialnej w Starej Wsi. Obiekty objęte projektem po zakończeniu prac budowlanych i konserwatorsko-restauratorskich otrzymają nowe funkcje, uzupełniające dotychczasową sakralną (aby kościoły nie zatraciły swojego pierwotnego przeznaczenia nadal będą w nich okazjonalnie prowadzone nabożeństwa), tworząc zasadniczy trzon muzeum drewnianej architektury rozproszonej ze spójną narracją. Po przeprowadzeniu prac nastąpi rozszerzenie funkcji obiektów o kulturalną i społeczną. Obiekty te staną się ośrodkami wystawienniczo-edukacyjnymi, miejscami organizacji koncertów i prezentacji twórczości muzycznej z terenów Diecezji Bielsko-Żywieckiej, prezentacji architektury i budownictwa drewnianego Podbeskidzia, kultywowania lokalnych tradycji, przybliżania legend i żywotów Świętych, prezentowania obrzędowości chrześcijańskiej Europy w poszczególnych epokach historyczno-artystycznych, prezentacji specyfiki poszczególnych epok artystycznych oraz najbardziej ciekawych i reprezentatywnych obiektów z zakresu malarstwa, rzeźby i rzemiosła artystycznego, w tym złotnictwa i tkanin liturgicznych, z terenów całej Diecezji od średniowiecza do XX wieku. Realizacja projektu umożliwi także prezentację roli i funkcji archiwum i biblioteki parafialnej oraz ich wkładu w życie religijno-intelektualne lokalnej społeczności, a także sposobu funkcjonowania i roli jaką odegrała od średniowiecza do wieku XX w społeczności lokalnej szkoła parafialna;
  • przeprowadzenie w ramach projektu prac budowlanych, konserwatorskich i restauratorskich w dwóch zabytkowych kościołach drewnianych Św. Andrzeja Apostoła w Gilowicach z 1. ćw. XVI w. i ŚŚ. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Łodygowicach z lat 1634-1635 w celu ich zabezpieczenia oraz przywrócenia pierwotnego wyglądu. Zostaną one jako pierwsze włączone do szlaku za pomocą wirtualnej rzeczywistości rozszerzonej, co w konsekwencji wzbogaci ofertę muzeum architektury rozproszonej o funkcje poznawcze, edukacyjne i kulturalne;
  • stworzenie za pomocą wirtualnej rzeczywistości rozszerzonej szlaku turystyczno-kulturalnego utworzonego z pozostałych 14 zabytkowych kościołów drewnianych z terenów Diecezji Bielsko-Żywieckiej, które na co dzień pełnią funkcje świątyń parafialnych. Tak zaprezentowana podstawowa wiedza o nich, połączona ze zwiększoną możliwością ich odwiedzenia, będzie dopełniała, a zarazem rozszerzała ideę muzeum rozproszonej architektury drewnianej. Nawiązanie trwałej współpracy zainicjowanej już na etapie przygotowania projektu z lokalnymi samorządami, stowarzyszeniami o charakterze kulturalno-społecznym, lokalnymi miłośnikami historii regionu oraz szkołami i gminnymi ośrodkami kultury, pozwoli na wzrost świadomości dziedzictwa kulturowego i potrzebę aktywnego udziału społeczeństwa w kulturze wśród mieszkańców miejscowości z obiektem zabytkowym.

Koncepcja projektu zakłada:

  • objęcie pracami budowlanymi i konserwatorsko-restauratorskimi 7 obiektów: kościoła Św. Wawrzyńca w Grojcu, kościoła ŚŚ. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Nidku, kościoła Św. Andrzeja Apostoła w Osieku, kościoła Św. Mikołaja w Polance Wielkiej, dawnej szkoły parafialnej w Starej Wsi, kościoła Św. Andrzeja Apostoła w Gilowicach i kościoła ŚŚ. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Łodygowicach. Pięć pierwszych spośród ww. obiektów to obiekty, które z powodu wieloletniego nieużywania uległy daleko idącej degradacji i zniszczeniu;
  • stworzenie za pomocą wirtualnej rzeczywistości rozszerzonej szlaku turystyczno-kulturalnego utworzonego z ww. obiektów oraz z pozostałych 14 zabytkowych kościołów drewnianych z terenów Diecezji Bielsko-Żywieckiej, które na co dzień pełnią funkcje świątyń parafialnych. Należą do nich: kościół Matki Bożej z Góry Karmel w Głębowicach, kościół Św. Marcina w Jawiszowicach, kościół Św. Bartłomieja w Porębie Wielkiej oraz województwa śląskiego: kościół Św. Wawrzyńca w Bielowicku, kościół Św. Barbary w Bielsku-Białej Mikuszowicach, kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Cięcinie, kościół Podwyższenia Krzyża Św. w Kaczycach, kościół Św. Michała Archanioła w Kończycach Wielkich, kościół Krzyża Św. w Kubalonce, kościół Św. Jakuba w Szczyrku, kościół Św. Anny w Ustroniu-Nierodzimie, kościół Podwyższenia Krzyża Św. w Starej Wsi, kościół Znalezienia Krzyża Św. w Wiśle-Głębcach i kościół św. Rocha w Zamarskach;
  • łącznie, na bazie ww. 21 obiektów możliwe będzie stworzenie nowatorskiego, wyjątkowego, unikalnego muzeum skarbów rozproszonej sakralnej architektury drewnianej na terenie Diecezji Bielsko-Żywieckiej.

 

Projekt realizowany będzie w partnerstwie pomiędzy:

Diecezją Bielsko-Żywiecką,

  1. Żeromskiego 5a 43-300 Bielsko- Biała (Partner Wiodący)

a

  1. Parafią Rzymskokatolicką pw. Św. Wawrzyńca w Grojcu
  2. B. Chowańca 1, 32-615 Grojec
  3. Parafią Rzymskokatolicką pw. Św. Andrzeja Apostoła w Gilowicach
  4. Krakowska 121, 34-322 Gilowice
  5. Parafią Rzymskokatolicką pw.  Św. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza
  6. Jana Pawła II 3, 34-325 Łodygowice
  7. Parafią Rzymskokatolicką pw. ŚŚ. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Nidku
  8. Jana Pawła II 5, 34-122 Wieprz k. Andrychowa
  9. Parafią Rzymskokatolicką pw.  Św. Andrzeja Apostoła w Osieku
  10. Kościelna 13, 32-608 Osiek
  11. Parafią Rzymskokatolicką pw. Św. Mikołaja w Polance Wielkiej,
  12. Kościelna 26, 32-607 Polanka Wielka
  13. Parafią Rzymskokatolicką Podwyższenia Krzyża Świętego w Starej Wsi
  14. Ks. Wojtyłki 3, 43-330 Wilamowice

Realizacja projektu wpłynie na:

  • rozwój działalności kulturalnej, edukacyjnej i wystawienniczej prowadzonej przez Muzeum Diecezjalne na bazie istniejących obiektów zabytkowych i pełniejsze wykorzystanie ich potencjału w tym zakresie;
  • wykreowanie spójnego produktu kulturowego dla potrzeb rozwoju turystyki, w szczególności turystyki kulturowej, w oparciu o istniejące zasoby – obiekty zabytkowe;
  • wzrost świadomości dziedzictwa kulturowego i aktywnego udziału społeczeństwa w kulturze;
  • połączenie działalności kulturalnej i edukacyjnej prowadzonej w odnowionych obiektach zabytkowych wraz z pełnioną przez nie funkcją sakralną i rolą świątyń parafialnych;
  • rozwój i wzrost znaczenia działalności kulturotwórczej Kościoła na rzecz społeczności, w których funkcjonuje;
  • zachowanie dla przyszłych pokoleń cennych obiektów dziedzictwa kulturowego;
  • podniesienie atrakcyjności Podbeskidzia wynikających z pełniejszego wykorzystania potencjału turystycznego i kulturowego;
  • wzrost zatrudnienia będący efektem ożywienia gospodarczego.

Projekt zakłada optymalne, spójne i kompleksowe działania dotyczące ochrony, udostępniania i promocji cennych zabytków drewnianych – ważnych elementów dziedzictwa kulturowego województw śląskiego i małopolskiego, w tym stworzenie mechanizmu współpracy wykorzystującego i wzmacniającego potencjał organizacyjny właścicieli i użytkowników poszczególnych obiektów. Ze względu na wysoką wartość obiekty te powinny być utrzymywane w dobrym stanie technicznym, sprzyjającym rozwojowi oferty i usług podnoszących ich atrakcyjność.

W ramach projektu będą realizowane prace łączące ochronę (zachowanie) dziedzictwa dla przyszłych pokoleń, z jednoczesnym kształtowaniem wizerunku regionów, w którym dziedzictwo staje się impulsem i zapleczem dla działań w obszarze społecznym i gospodarczym (rozwoju lokalnego w oparciu o zasoby dziedzictwa kulturowego). Dzięki skupieniu potencjałów wielu podmiotów – właścicieli i użytkowników zabytkowych obiektów drewnianych – osiągnięty zostanie efekt synergii. Projekt wzmocni pozycję Małopolski i Śląska jako regionów, w którym nie tylko chroni się potencjał dziedzictwa dla przyszłych pokoleń, ale podejmuje się działania włączające dziedzictwo w korzystne procesy społeczne i gospodarcze (m.in. poprzez wpływ na rozwój turystyki), budując – w kooperacji i współpracy – potencjał rozwojowy regionu.

Efektem projektu będzie zachowanie i wyeksponowanie wielokulturowego dziedzictwa województwa małopolskiego i śląskiego poprzez wykonanie prac remontowych, budowlanych i konserwatorskich dla siedmiu zabytkowych obiektów drewnianych (6 kościołów i jednego budynku szkoły parafialnej) oraz włączenie pozostałych 14 kościołów w strukturę unikalnego muzeum skarbów rozproszonej sakralnej architektury drewnianej na terenie Diecezji Bielsko-Żywieckiej. Projekt zakłada podjęcie najpilniejszych prac konserwatorskich i modernizacyjnych w wybranych kościołach oraz w ich otoczeniu. Rezultatem podjęcia tych prac będzie przywrócenie dobrego stanu technicznego zabytkowych obiektów sakralnych, co przyczyni się do podniesienia ich atrakcyjności, zarówno jako obiektów kultu religijnego i produktów turystyki kulturowej, jak również jako miejsca działalności kulturalnej i edukacyjnej, która zostanie wyraźnie zintensyfikowana w wyniku realizacji projektu. Ze względu na wartość zabytków, jak i kulturowy charakter obiektów celem podjętych prac będzie zatrzymanie postępującej degradacji, usunięcie zniszczeń oraz zabezpieczenie struktury obiektów przed dalszymi zniszczeniami i przywrócenie im pierwotnej estetyki. Technologia prac warunkowana jest zaleceniami i uzgodnieniami konserwatorskimi. Realizacja inwestycji zapobiegnie dalszemu niszczeniu obiektów i pozwoli na wykorzystanie części budynków, które wciąż zachowały dobry stan techniczny. Zaplanowano tylko konieczne prace modernizacyjne, kierując się zasadą jak najszerszego wykorzystania istniejących elementów znajdujących się w dobrym stanie technicznym, zgodnie z przeprowadzonymi ekspertyzami. Przewidywany zakres prac nie ingeruje w istniejący układ komunikacyjny i ukształtowania terenu, prowadzi jedynie do jego uporządkowania i odnowienia istniejących obiektów w aktualnym planie zagospodarowania otoczenia. Podstawowy zakres rzeczowy projektu dotyczy wykonania prac budowlanych i konserwatorskich, które poza ochroną elementów obiektów przed zniszczeniem, służą także wyeksponowaniu wartości zabytków. Realizacja projektu pozwoli także na znaczące podniesienie ich wartości estetycznej.

Szczególną rolę w procesie genezy projektu odegrało Muzeum Diecezjalne, obecnie nieposiadające formalnej siedziby do prowadzenia działań kulturalnych, edukacyjnych i wystawienniczych. Projekt stanowi odejście od rozumienia Muzeum w tradycyjnej formie, jako podmiotu działającego w obrębie jednego budynku skupiającego większość działalności tej instytucji, na rzecz wzmocnienia roli Muzeum jako podmiotu aktywnie uczestniczącego w regionalnej kulturze, prowadzącego szereg zintegrowanych działań w wielu obiektach zabytkowych, udostępniającego swoją ofertę szerokiemu gronu odbiorców i zachęcającego odbiorców swojej działalności do odwiedzenia wielu obiektów w celu poznania całości oferty kulturalnej. Formuła muzeum rozproszonego, realizowana w wyniku przedmiotowego projektu, umożliwi wykorzystanie wszystkich obiektów objętych projektem na rzecz działalności kulturalnej, edukacyjnej i wystawienniczej z wykorzystaniem technologii rzeczywistości rozszerzonej (AR).

Dofinansowanie projektu z UE: 16 812 003 PLN